Naar aanleiding van Safer Internet Day (10/2) brengen onderzoekers van Hogeschool UCLL en Universiteit Antwerpen nieuwe inzichten naar buiten over online seksueel misbruik bij jongeren. Uit een online survey* bij jongeren tussen de 14 en 17 jaar blijkt dat online seksueel misbruik met beelden vaker voorkomt dan wordt aangenomen. Tegelijk tonen de resultaten aan hoe cruciaal de reactie van vrienden, ouders en leerkrachten is voor jongeren die hiermee geconfronteerd worden.
Meer dan één op vier bevraagde jongeren slachtoffer van online seksueel misbruik
Safer Internet Day wil meer bewustwording creëren rond veilig internetgebruik, in het bijzonder bij kinderen en jongeren. Online veiligheid hangt daarbij niet alleen af van technologie en regels, maar ook van hoe de directe omgeving reageert wanneer het misgaat.
Geen randfenomeen
Het praktijkgericht onderzoek focust op Image-Based Sexual Abuse (IBSA): vormen van online seksueel misbruik waarbij intieme of gemanipuleerde beelden zonder toestemming worden gedeeld of gebruikt. Concrete voorbeelden zijn het verspreiden van intiem beeldmateriaal zonder toestemming, cyberflashing en het gebruik van gemanipuleerde beelden zoals deepnudes.
Meer dan één op vier bevraagde jongeren (26%) geeft aan zelf al eens slachtoffer te zijn geweest van online seksueel misbruik met beelden. Daarnaast kent 42% van de jongeren iemand die dit meemaakte. Het gaat dus niet om uitzonderlijke situaties, maar om ervaringen die sterk leven bij jongeren.
De cijfers tonen aan hoe aanwezig dit soort online grensoverschrijdend gedrag in de leefwereld van jongeren is. Voor velen is dit geen ver-van-hun-bedshow, maar iets wat ze zelf meemaken of bij vrienden zien gebeuren.
De reactie van de omgeving maakt het verschil
Naast de aard en omvang van de ervaringen zoomt het onderzoek in op hoe jongeren omgaan met zulke situaties en welke steun ze ervaren. Hoewel een meerderheid aangeeft bij iemand terecht te kunnen, voelt slechts zes op de tien zich effectief gesteund wanneer ze zelf slachtoffer worden. Bijna de helft van de jongeren (40%) geeft aan dat ze bij niemand in hun directe omgeving terecht zouden kunnen indien ze dit zelf zouden meemaken. Vooral jongeren met eigen ervaringen van online seksueel misbruik blijken minder steun te ervaren.
Jongeren verwachten van hun omgeving zoals vrienden, ouders en leerkrachten, dat ze luisteren naar hun verhaal en niet-beschuldigend reageren. Ook hulp bij het offline halen van beelden en ondersteuning bij het indienen van een klacht worden als steunend ervaren. Goede bedoelingen zijn er vaak wel, maar we zien dat de omgeving niet altijd weet hoe gepast te reageren. En net die reactie kan een groot verschil maken.
Het praktijkgericht onderzoek ‘Ondersteuning bij Image-Based Sexual Abuse (IBSA) bij jongeren’ van Hogeschool UCLL en Universiteit Antwerpen (MIOS) loopt van september 2024 tot en met augustus 2026. Het eindresultaat is een edugame en bijhorende workshop. Het spel wordt samen met jongeren ontwikkeld en wil hen laten ervaren hoe belangrijk een ondersteunende reactie is, én hen concrete handvatten aanreiken om gepast te reageren.
*Het onderzoek is gebaseerd op een online survey die werd ingevuld door 273 jongeren tussen de 14 en 17 jaar. De survey werd voornamelijk ingezet als een aanvullende dataverzameling bij eerdere focusgroepen met ouders en leerkrachten, met als doel ook het perspectief van jongeren zélf mee te nemen. De resultaten vertrekken dus vanuit een praktijkgericht en eerder kwalitatief onderzoeksopzet, maar laten wel toe om tendensen en ervaringen in kaart te brengen. Jongeren konden via verschillende kanalen deelnemen aan de bevraging, maar werden voornamelijk gerekruteerd via middelbare scholen in de regio Vlaams-Brabant.
Meer weten over het onderzoek?
Wil je op de hoogte blijven van nieuwe ontwikkelingen in ons onderzoek? Raadpleeg dan onze website of neem contact op met Joke Depraetere.