Grensoverschrijdend gedrag voorkomen en aanpakken op festivals
Expertisecentrum Resilient People op Pukkelpop
Samen voor een Veiliger Festival
Sinds 2023 creëren Pukkelpop en Hogeschool UCLL samen een aparte zone ‘We Care A Lot’ rond welzijn en veiligheid van festivalgangers. Het gaat over grensoverschrijdend gedrag, alcohol- en druggebruik, maar ook over gehoorschade en veilig vrijen. Om vragen daarover te kunnen beantwoorden, worden meer dan 100 vrijwilligers opgeleid. Op de festivalweide is de We Care A Lot-stand en lopen mobiele teams rond die de festivalgangers vrijblijvend aanspreken. Naast studenten en docenten van de UCLL-welzijnsopleidingen die de stand bemannen wordt de kennis van expertisecentrum Resilient People ingezet.
Wat is grensoverschrijdend gedrag (GOG)
Grensoverschrijdend gedrag (GOG) omvat handelingen waarbij iemand de fysieke of emotionele grenzen van een ander overschrijdt, met bewust of onbewust schadelijke gevolgen.
Dit kan fysiek, emotioneel of verbaal zijn, en ook racisme en discriminatie vallen hieronder. GOG is allesomvattend, van ongewenst fysiek contact en manipulatie tot structureel racisme en micro-agressies. Door deze brede definitie te begrijpen, kunnen vrijwilligers beter inspelen op de diverse situaties die zich kunnen voordoen op een festival.
Opleidingsdag voor vrijwilligers
Expertisecentrum Resilient People zorgt voor de opleidingsdag voor vrijwilligers. Tijdens de training werd diepgaande uitleg gegeven over grensoverschrijdend gedrag. Vrijwilligers leren hoe ze gepast kunnen reageren en oefenen dit aan de hand van casussen. Deze training is cruciaal om vrijwilligers goed voor te bereiden op de situaties die ze op het festival kunnen tegenkomen.
Ken jij de Scheve Sfeerspons al?
In 2025 zet expertisecentrum Resilient People samen met studenten uit de welzijnsopleidingen een driedelige interactieve activatie op, verspreid over de weide, om festivalgangers op een laagdrempelige manier te laten ontdekken hoe ze zelf kunnen ingrijpen bij grensoverschrijdend gedrag (GOG). De actie was een groot succes, meer dan 2 200 festivalgangers vulden de test in.
Hoe reageer jij bij grensoverschrijdend gedrag?
Dit jaar bundelen we de verschillende onderdelen in één interactieve bevraging. Festivalgangers krijgen een aantal herkenbare situaties en vragen rond grensoverschrijdend gedrag (GOG) voorgelegd. Op basis van hun antwoorden ontdekken ze welk type Scheve Sfeerspons het best bij hen past. De opties zijn gebaseerd op het 5A’s-model van Sensoa: Aanwezig blijven, Afleiden, Anderen betrekken, Aanspreken en Afzonderen. Op basis van hun keuzes ontdekken bezoekers welk type Scheve Sfeerspons zij zijn: • De Instant Re-spons – directe aanspreker • De Aftercare spons – zorgt achteraf voor steun en veiligheid • De Switch-spons – leidt creatief af om spanning te doorbreken • De Back-up spons – betrekt anderen om samen in te grijpen • De Stille Steunspons – blijft aanwezig om veiligheid te bieden
Na het invullen van de bevraging krijgen bezoekers hun persoonlijke Scheve Sfeerspons-profiel. Studenten uit de welzijnsopleidingen zijn aanwezig om de verschillende profielen toe te lichten en met festivalgangers in gesprek te gaan over de verschillende manieren waarop je als omstaander kunt reageren bij grensoverschrijdend gedrag. Zo ontdekken bezoekers dat er niet één juiste manier is om in te grijpen: wat werkt, hangt af van de situatie, van jezelf en van wat op dat moment veilig en haalbaar voelt.
Onderzoek naar mythes rond GOG
In de bevraging zijn ook vragen geïntegreerd over mythes, attitudes en opvattingen rond grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast verzamelen we, volledig anoniem, een aantal socio-demografische gegevens. Op die manier krijgen we een beter beeld van hoe festivalgangers denken over verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag en welke factoren hun attitudes kunnen beïnvloeden.
De verzamelde gegevens vormen een waardevolle basis voor toekomstig onderzoek en nieuwe sensibiliseringsacties. Zo kunnen we bijvoorbeeld nagaan welke opvattingen sterk leven bij festivalgangers en onze toekomstige acties daarop afstemmen. Wanneer uit de bevraging bijvoorbeeld blijkt dat grensoverschrijdend gedrag sneller wordt goedgepraat wanneer iemand schaars gekleed is, kunnen we in toekomstige sensibiliseringsacties gericht inzetten op het doorbreken van die specifieke mythe.
Op die manier combineert de activatie persoonlijke bewustwording met onderzoek: bezoekers ontdekken hoe zij zelf kunnen reageren bij grensoverschrijdend gedrag, terwijl we tegelijk meer inzicht krijgen in de opvattingen en noden die leven bij festivalgangers. Die inzichten helpen ons om toekomstige sensibilisering en onderzoek nog gerichter vorm te geven. Onderzoekers Sophie Wouters, Pieter Frederix, Joke Depraetere en Anne Groenen zijn dan ook aanwezig op het festival.
Ook dit jaar was de actie weer een groot succes. De bevraging werd zo'n 3500x ingevuld. Dat is bijna 60% meer dan op de vorige editie. Een hele hoop data dus om mee aan de slag te gaan.
