UCLL Research & Expertise
Zoek
Juf leest voor

Op de letter

vanuit rijke prentenboeken inzoomen op klanken en letters

Sterk leesonderwijs heeft baat bij een stevige start. Ook kennis van letters en klanken speelt daarin een belangrijke rol. Daarom krijgen fonemisch bewustzijn en klanktekenkoppeling expliciet aandacht in de minimumdoelen Nederlands voor het kleuteronderwijs. Zo kunnen kleuters makkelijker de leesovergang maken naar het eerste leerjaar. 

Samen met leerkrachten basisonderwijs onderzochten taalonderzoekers van het expertisecentrum Art of Teaching hoe de aandacht voor letters en klanken kan voortvloeien uit interactief voorlezen. In kleine groepjes werden via lesson study evidence-informed activiteiten ontworpen om een nieuwe klanktekenkoppeling aan te brengen vanuit een rijk prentenboek. De ontwerpversies van de scenario’s werden getest in de derde kleuterklas en op basis van die praktijkervaringen herwerkt en verder verfijnd. Die verrijkende samenwerking resulteerde in een brochure die we graag delen met alle geïnteresseerde leerkrachten ter inspiratie. 

Aan de slag met de materialen

In de downloadbare brochure vind je alle informatie overzichtelijk bij elkaar.

De voorgestelde aanpak om een nieuwe klanktekenkoppeling aan te brengen, is gericht op leerkrachten van de tweede en derde kleuterklas en het eerste leerjaar. De vijf concrete scenario’s (rond v – o – r – w – oo) zijn uitgewerkt voor de derde kleuterklas, maar bieden ook inspiratie voor de tweede kleuterklas en het begin van het eerste leerjaar. Bij het project betrokken leerkrachten van het eerste leerjaar zagen in deze scenario’s kansen om hun leesmethode te verrijken, o.a. door de nieuwe klank en letter alzijdig te verkennen.


Net zoals deelnemende leerkrachten van verschillende leeftijdsgroepen tijdens het project samenwerkten, komen de inzichten en scenario’s in deze brochure het meest tot hun recht als collega’s hierover met elkaar in gesprek gaan. In functie van de leerlijn lezen worden best ook de zorgcoördinator en directie betrokken. 

Samen ontwikkelden we:

  • een stappenplan fonemisch bewustzijn voor de tweede, derde kleuterklas en eerste leerjaar
  • vijf inspirerende scenario’s voor activiteiten rond de klanken en letters die vooral inzetbaar zijn in de derde kleuterklas:
    • Scenario: aanbrengen van ‘v’
    • Scenario: aanbrengen van ‘o’
    • Scenario: aanbrengen van ‘r’ 
    • Scenario: aanbrengen van ‘w’
    • Scenario: aanbrengen van ‘oo’ 
       

Verdiep je verder

Wil je meer weten over Op de letter, de onderzoeksresultaten of de manier waarop je de aanpak in je eigen school kunt inzetten? We bieden verschillende mogelijkheden om je verder te verdiepen.

juf leest voor aan een groep kindjes

Gratis webinar op 12/10

Op de letter: vanuit rijke prentenboeken inzoomen op klanken en letters
Ontdek hoe je werkt aan fonemisch bewustzijn en actieve letterkennis en maak kennis met onze vijf praktijkgerichte scenario’s.
16.30 – 17.30 uur · Online

Juf leest voor

Navorming

Wil je je samen met andere leerkrachten verdiepen in een effectieve aanpak voor fonemisch bewustzijn en klanktekenkoppelingen?

Voor wie?
Individuele leerkrachten van de tweede en derde kleuterklas.

Waar?
Campus Diest of campus Diepenbeek.

Op het programma:

  • 9 maart 2027 – campus Diest: lezing
  • Meer data en informatie volgen binnenkort.
kinderen kijken in een prentenboek

Traject op maat van jouw school

Wil je als schoolteam zelf aan de slag met de aanpak? In een traject op maat begeleiden we een deelteam bij het ontwikkelen, uittesten en bijsturen van een scenario voor het aanbrengen van een nieuwe klanktekenkoppeling.

Voor wie?
Deelteams van basisscholen, met:

  • een leerkracht tweede kleuterklas;
  • een leerkracht derde kleuterklas;
  • een leerkracht eerste leerjaar;
  • en betrokkenheid van de zorgcoördinator en/of directie.

Samen onderzoeken we wat werkt voor jullie leerlingen en bouwen we verder op de principes van Op de letter.

Geïnteresseerd? Neem contact op voor een vrijblijvend intakegesprek met Liesbeth en Katrien via liesbeth.alaerts@ucll.be en katrien.boonen@ucll.be

 

Over de onderzoekers

Liesbeth Alaerts is als taaldocent verbonden aan de lerarenopleiding kleuteronderwijs en de BaNaBa zorg en buitengewoon onderwijs van UC Limburg. 
Katrien Boonen werkt als taaldocent aan de lerarenopleiding kleuteronderwijs van UC Leuven. 
Kristien Coussement geeft als taaldocent les aan de lerarenopleiding lager onderwijs en de BaNaBa Meertalig Onderwijs van UC Leuven. 
Martien Geerts is taaldocent aan de lerarenopleiding lager onderwijs van UC Limburg, voor reguliere studenten en voor werkstudenten. 

In dit ontwikkelingsonderzoek werkten de taaldocenten nauw samen met kernteams van gedreven leerkrachten van acht basisscholen in Vlaams-Brabant en Limburg. 

  • Leergemeenschap Heverlee: VBS Onze-Lieve-Vrouw in Tienen, VBS De Waaier in Bertem, Pastoor De Clerckschool in Veltem-Beisem en VBS Vroenhof in Kumtich.
  • Leergemeenschap Diest: BSGO De Hoogvlieger in Aarschot, VBS Den Hulst in Scherpenheuvel-Zichem, Gemeentelijke Basisschool As in As, KT Campus Godsheide in Hasselt. 

De kernteams van de deelnemende scholen bestonden uit een leerkracht derde kleuterklas, een leerkracht eerste leerjaar, de zorgcoördinator en/of directie.

Over Expertisecentrum Art of Teaching

Het expertisecentrum Art of Teaching ontwikkelt didactische expertise die verder reikt dan het puur aanbieden van efficiënte didactische methodieken. Didactiek is de kunst van het onderwijzen om leerlingen te vormen om zelf mee betekenis te leren geven aan de wereld. Enkel via de betrokkenheid op een ‘gedeelde zaak’ tussen de leraar en de leerling wordt de leerweg ook een levensweg (curriculum vitae).
Het expertisecentrum focust op de concrete (vak)didactische praktijk met onderzoek via onderzoeksprojecten, navormingen, aanbod op maat, leergemeenschappen, internationale netwerken, praktijkonderzoek & publicaties.