Steeds meer professionals kiezen na een eerdere loopbaan voor het leraarschap. Dit praktijkgerichte onderzoek van het Expertisecentrum Education & Development verkent hoe zij-instromers hun start in het onderwijs ervaren en hoe scholen hen beter kunnen ondersteunen. Vanuit deze inzichten werd de SamenWIJzer ontwikkeld: een gespreks- en reflectie-instrument dat inzet op een gelijkwaardige dialoog tussen de zij-instromer en het schoolteam over identiteitstransitie, schoolcultuur, verwachtingen en talenten. Zo wil het onderzoek bijdragen aan het (h)erkennen van zij-instromers als waardevolle ervaren beginners en aan een meer gedragen start in het onderwijs.
Zij-instromers
Waardevolle ervaren beginners in het onderwijs
Profiel zij-instromer
Een zij-instromer is iemand die na een eerdere loopbaan buiten het onderwijs kiest voor een carrière als leraar. Het leraarschap is voor die persoon vaak een tweede of derde carrièrestap. Een zij-instromer brengt doorgaans relevante werkervaring en expertise mee uit een ander vakgebied, wat een meerwaarde kan betekenen voor het onderwijs.
Kenmerkend voor zij-instromers:
- Motivatie: ze hebben een passie voor hun vak, ze zijn gemotiveerd om kennis te delen en ze zoeken naar betekenisvol werk of een nieuwe uitdaging.
- Profiel: het is geen homogene groep. Er is een variatie in leeftijd, achtergrond en ervaring.
- Sterktes: ze hebben maturiteit en hebben al professionele attitudes ontwikkeld, daarnaast hebben ze ook zelfvertrouwen, doorzettingsvermogen en inhoudelijke expertise.
- Uitdagingen: ze zijn vaak onzeker over hun rol als leraar en over de pedagogisch-didactische competenties die daarbij komen kijken. Ze onderschatten vaak de werkdruk die het onderwijs met zich meebrengt.
Kortom, zij-instromers zijn waardevolle ervaren beginners: ze nemen veel competenties mee uit hun vorige loopbaan, maar missen nog specifieke onderwijsvaardigheden.
Ze hebben een lerende positie voor de lerarencompetenties en hebben maturiteit, expertise en vaardigheden in andere domeinen vanuit hun vorige beroepsleven. We spreken in dit geval dus over een ‘dubbele’ professionele identiteit. Zij-instromers gaan een transitie door van de ene job naar een andere, wat ook een identiteitstransitie met zich mee brengt.
Dit maakt gerichte begeleiding en een waarderende aanpak cruciaal voor een succesvolle start op de school.
SamenWIJzer
Gespreks- en reflectie-instrument
De output van dit praktijkgerichte onderzoek is een gespreks- en reflectie-instrument, de SamenWIJzer, dat uitgaat van een gelijkwaardige dialoog tussen de zij-instromer en het schoolteam over identiteitstransitie, schoolcultuur, verwachtingen en talenten.
De naam SamenWIJzer weerspiegelt zowel de kracht van samenwerking (Samen) als het proces van collectief leren (WIJ) en het samen creëren van wijsheden (WIJzer).
Deze visie is gebaseerd op de overtuiging dat het leraarschap voortdurend in ontwikkeling is en dat elke professional, ongeacht zijn achtergrond of ervaring, waardevolle perspectieven en kennis meebrengt om bij te dragen aan het gezamenlijke pedagogische project van een school.
Documenten en bijlagen
Hieronder kan je alle documenten terugvinden.
Identiteitstransitie
Levensfase en motivatie
Expertise
Schoolcultuur en framing
Over het onderzoek
Aanvankelijk ging het onderzoek uit van LIO-studenten (leraar in opleiding) uit het Educatief graduaat en de Verkorte educatieve bachelor voor Secundair Onderwijs, een subgroep van zij-instromers.
De onderzoek output werd echter vorm gegeven voor de gehele groep zij-instroom.
Er werden vanuit een kwalitatieve dataverzameling ervaringen en belevingen van startende LIO-studenten verzameld. 54 zij-instromers deelden hun belevingen in confrontatie met de overstap naar het onderwijs via 95 audiofragmenten. Parallel werden 11 focusgesprekken gevoerd met aanvangsbegeleiders en directies.
We analyseerden deze data om zicht te krijgen op hoe de aanvangsbegeleiding momenteel is ingericht voor zij-instromers en hoe de overstap wordt ervaren in de nieuwe werkcontext, met het oog op het verzachten van de transitie naar de onderwijscontext.
In het kader van dit onderzoek namen de onderzoekers ook deel aan een professionele leergemeenschap in het basisonderwijs, in samenwerking met aanvangsbegeleiders uit scholengroep Archipel en professor Virginie März van UCLouvain. Het Leer Krachtig Groeien-model en de werking van deze professionele leergemeenschap zijn te raadplegen op deze website:https://sites.google.com/view/leerkrachtiggroeienbe
publicaties
Opiniestuk
In september schreven Tine en Hadewig een opiniestuk over zij-instromers dat verscheen in Knack.
Contact
Heb je vragen over de SamenWIJzer, het onderzoek of wil je hier als school verder mee aan de slag? Neem dan gerust contact op met Tine Aers (tine.aers@ucll.be) of Hadewig Timmerman (hadewig.timmerman@ucll.be).
Zij helpen jullie graag verder.
Over expertisecentrum Education & Development
We hebben de vinger aan de pols bij wat leeft, beweegt en verandert in onderwijs. Wij zijn sterk in praktijkgericht onderzoek rond nieuwe inzichten in leerprocessen, visie, beleid en onderwijsvernieuwing en delen graag onze expertise hierrond. Wij werken samen met leraars, leerlingen, beleidsteams van scholen en directies, maar ook met lokale besturen en (educatieve) organisatie